Ay ne bileyim, bu aralar ne yesek diye düşünmek bile başlı başına bir yorgunluk. Malum, havalar bir ısınıyor bir soğuyor, insan hem şöyle içini ısıtacak, hem de midemi yormayacak bir şeyler arıyor. İşte tam da bu ruh haline ilaç gibi gelecek, hem doyurucu hem de sağlıklı bir lezzet çıktı karşıma: Yeşil mercimek, bildiğimiz yeşil mercimek, ama bambaşka bir yorumla! Sanki mutfağımızdaki o sessiz kahraman, sonunda hak ettiği ilgiyi görüyor gibi.
Şimdi şöyle bir düşününce, yeşil mercimek bizde hep çorbasıyla ya da salatasıyla anılır, değil mi? Hani öyle çok havalı bir yemekte başrol oynamaz. Ama son zamanlarda görüyorum ki, özellikle bitkisel beslenmeye merak saranlar, sağlıklı alternatifler arayanlar için adeta bir kurtarıcı olmuş. Düşünsenize, protein dolu, lif zengini, uzun süre tok tutuyor. Üstelik tadı da o kadar mütevazı ki, istediğiniz her kılığa girebiliyor. Bence bu sessiz sedasız yükselişi hak ediyor. Bizim mutfakta da “ya bu mercimekle başka ne yapsak ki?” diye kafa yorarken, aslında ne cevherler saklıyormuşuz, yeni yeni anlıyoruz galiba.
Çoban böreği dediğimiz aslında İngilizlerin “Shepherd’s Pie” diye bildiği bir yemek. Altı kıymalı harç, üstü de püreyle kapanmış, fırında nar gibi kızaran, mis gibi bir lezzet. Bizde de genelde kıymayla yapılır, çok da sevilir. Ama işte o “mercimek neye dönüşebilir?” sorusunun cevabı burada saklıymış! Kıymayı aratmayacak kadar lezzetli ve doyurucu bir yeşil mercimek harcıyla, üzerine de o bildiğimiz tereyağlı, sütlü patates püresi yerine, çok daha hafif ve belki de daha lezzetli bir alternatifle yapıyoruz bu güzelliği. Hem vegan oluyor, hem de klasik lezzetten zerre ödün vermiyor, aksine sanki yeni bir katman ekliyor. Bana kalırsa bu, “köklere bağlı kalarak yenilenmek” dediğimiz şeyin ta kendisi!
Hadi bakalım, şimdi mutfağa girme zamanı! Ben genelde göz kararı yaparım ama şimdi sizin için ölçüleri de toparlayayım dedim.
Mercimek Harcı İçin:
1 su bardağı yeşil mercimek (bir gece önceden ıslatılmış veya en az 2 saat sıcak suda bekletilmiş)
1 adet büyük boy soğan, ince doğranmış
2 diş sarımsak, ezilmiş
1 adet havuç, küp doğranmış
1 adet kereviz sapı, ince doğranmış (olmasa da olur, ama çok yakışıyor)
Yarım su bardağı domates rendesi veya konserve doğranmış domates
1 yemek kaşığı domates salçası
1 tatlı kaşığı kekik
Yarım çay kaşığı kimyon
Tuz, karabiber
2 yemek kaşığı zeytinyağı
1 su bardağı sıcak su veya sebze suyu
İsteğe bağlı: Bir tutam taze biberiye veya kekik yaprakları
Üst Katman Püresi İçin:
4-5 adet orta boy patates
2 yemek kaşığı zeytinyağı (veya vegan margarin)
Yarım çay bardağı badem sütü veya yulaf sütü (klasik süt de kullanabilirsiniz tabii)
Tuz, karabiber
İsteğe bağlı: Bir tutam muskat rendesi
1. Mercimek Harcı:
Mercimeği yıkayın ve süzün. Islattıysanız tekrar yıkayıp süzün.
Geniş bir tencerede zeytinyağını ısıtın. Soğanı pembeleşinceye kadar kavurun. Sarımsağı ekleyip kokusu çıkana kadar 1 dakika daha kavurun.
Havuç ve kereviz sapını ekleyip sebzeler yumuşayana kadar 5-7 dakika daha kavurun.
Salçayı ekleyip kokusu çıkana kadar 1-2 dakika kavurun. Domates rendesi, kekik, kimyon, tuz ve karabiberi ekleyin.
Islatılmış mercimeği ve sıcak suyu (veya sebze suyunu) ekleyin. Kısık ateşte mercimekler yumuşayana ve suyu çekene kadar pişirin. Ara sıra karıştırın. Biberiye veya taze kekiği bu aşamada ekleyebilirsiniz. Harcın çok sulu olmamasına dikkat edin.
2. Patates Püresi:
Patatesleri soyun, küp küp doğrayın ve tuzlu suda yumuşayana kadar haşlayın.
Haşlanan patateslerin suyunu süzün. Tencereye geri alıp zeytinyağı (veya margarin), süt, tuz, karabiber ve isterseniz muskatı ekleyin.
Patatesleri pürüzsüz olana kadar ezin.
3. Birleştirme ve Fırınlama:
Fırını 180°C’ye ısıtın.
Fırına dayanıklı bir kaba önce mercimek harcını yayın.
Üzerine patates püresini dikkatlice yayın ve bir kaşık veya çatal yardımıyla şekiller verin (bu, pürenin daha güzel kızarmasını sağlar).
Önceden ısıtılmış fırında üzeri nar gibi kızarana kadar yaklaşık 25-30 dakika pişirin.
Mercimekleri ıslatmak hem pişme süresini kısaltır hem de sindirimi kolaylaştırır. Atlamayın bence bu adımı.
Harcın içine bir çay kaşığı balsamik sirke eklemek, lezzetini katlayabilir. O hafif ekşilik çok yakışıyor.
Pürenin üzerine fırına vermeden önce azıcık zeytinyağı gezdirmek, daha parlak ve çıtır bir yüzey sağlar.
Vegan olmasın derseniz, püreye biraz kaşar peyniri rendesi de serpebilirsiniz. Ama bence gerek yok, bu haliyle bile şahane!
Bu yemeği sıcak sıcak servis etmeli, öyle bekletince tadı kaçıyor gibi oluyor. Yanına ne mi gider? Bence sade bir yeşil salata veya ev yapımı turşu, o ferahlatıcı dokunuşuyla harika bir denge sağlar. Belki bir dilim tam buğday ekmeği… Hani bazen insan der ya, “ekmeği banmalık” diye, işte bu tam öyle bir şey! Üzerine taze kıyılmış maydanoz veya dereotu serpmeyi de unutmayın, hem görseli güzelleşiyor hem de tadına tazelik katıyor. Bazen de ben acı severim, pul biberi de yakıştırıyorum hafifçe üzerine serpmeyi.
- Artıları:
Protein ve lif açısından zengin, uzun süre tok tutar.
Tamamen bitkisel ve vegan dostu bir tarif.
Hazırlaması nispeten kolay ve çok zaman almıyor.
Doyurucu bir ana yemek alternatifi sunar, et yemeyenler için harika.
Hem sıcak hem de soğuk tüketilebilse de, sıcakken daha lezzetli.
Çocukların sebze ve bakliyat tüketimini artırmak için eğlenceli bir yol olabilir.
- Eksileri:
Patatesleri haşlamak ve harcı hazırlamak biraz ön hazırlık gerektirir.
Pürenin kıvamını tutturmak, ilk yapanlar için biraz pratik isteyebilir.
* Bazı geleneksel damaklara “kıymasız çoban böreği mi olurmuş?” dedirtebilir (ama bir tattırın da görün!).
Soru? Mercimeği ıslatmayı unuttum, ne yapmalıyım?
Cevap: Hiç dert etmeyin! Mercimeği sıcak suyla iyice yıkayıp süzdükten sonra, harca ekleyip pişirme süresini biraz uzatabilirsiniz. Ya da düdüklü tencerede 10-15 dakika haşlayıp kullanabilirsiniz, o da iş görür.
Soru? Patates püresi yerine başka ne kullanabilirim?
Cevap: Çok güzel bir soru! Tatlı patates püresi veya kereviz püresi de harika alternatifler olur. Özellikle kereviz püresi, yemeğe farklı bir aroma ve daha hafif bir dokunuş katabilir. Bence denemeye değer.
Soru? Bu yemeği önceden hazırlayıp saklayabilir miyim?
Cevap: Evet, tabii ki! Mercimek harcını ve patates püresini ayrı ayrı hazırlayıp buzdolabında 2-3 gün saklayabilirsiniz. Servis etmeden önce birleştirip fırınlamanız yeterli. Hatta birleştirdikten sonra fırına vermeden dondurucuya atıp, acil durumlarda çıkarıp pişirenler bile var. Pratik bir kurtarıcı yani.
Vallahi ben bu yeşil mercimek çoban böreği meselesine takıldım bu aralar. Hem o bildiğimiz anne yemekleri gibi bir kucak dolusu sıcaklık veriyor, hem de modern mutfak akımlarına göz kırpan, sağlıklı ve doyurucu bir alternatif sunuyor. Eğer siz de mutfakta biraz yenilik arayan ama köklerinden de kopmak istemeyenlerdenseniz, bu tarif tam size göre. Bence bir şans verin, pişman olmayacaksınız. Belki de bu, sofralarınızın yeni gözdesi olur, kim bilir?
